Dom

zdjęcie z filmu Dom
  • Rola: Zoja Furman, działaczka ZWM
  • Reż: Jan Łomnicki
  • Rok: 1980/1987

Dzieje mieszkańców kamienicy przy ul. Złotej w Warszawie. Ich losy zostają wplecione w wydarzenia związane z odbudową stolicy oraz nową sytuacją polityczną kraju.



Wielka historia i zwykli bohaterowie. Pięknie skomponowany obraz obyczajowy o losach mieszkańców warszawskiej kamiennicy, która staje się świadkiem ich codzienności. Serial - epopeja i znakomita kronika przemian w Polsce od końca wojny po współczesność. Dla wielu brzmi niezwykle znajomo... Mimo upływających lat odzywają się echa wojny. Dla mieszkańców kamiennicy przy ulicy Złotej oznaczają trudne chwile, które udają im się przetrwać dzięki silnej więzi i poczuciu sąsiedzkiej wspólnoty. Niektórym miłość i małżeństwo dodają entuzjazmu i zaczynają nowe życie. Jednak z czasem dają o sobie znać konflikty pokoleniowe, skrywana niechęć i wygórowane aspiracje, które prowadzą do rozdźwięków rodzinnych i potęgują kłopoty zawodowe.


Odcinek rozpoczyna się wiosną 1945 roku. Jeszcze trwa wojna, z wyzwolonych terenów warszawiacy wyruszają w drogę powrotną do domów. W Warszawie wyląduje również - choć nieoczekiwanie - osiemnastoletni Andrzej Talar, do niedawna partyzant, później ochotnik w Wojsku Polskim. Podjął on na własną rękę próbę dialogu z dawnymi kolegami z Ieśnego oddziału, który się jeszcze nie ujawnił. Posądzony przez przełożonych o dezercję, przez dawnych towarzyszy o zdradę - TaIar ratując własną głowę ucieka do Warszawy, gdzie spodziewa się schronić pod opiekuńczymi skrzydłami wysokiego dygnitarza, który z czasów okupacji zawdzięcza rodzinie Talarów życie. W drodze do Warszawy Andrzej poznaje Basię Lawinównę, która jako pierwsza z całej rodziny podąża do zrujnowanej stolicy, do dawnego mieszkania w domu przy ulicy Złotej. Wraz z nią przybywają tu i inni lokatorzy. Prawie za wszystkimi ciągną się cienie wojny. Oto doktor Kazanowicz, który wrócił z obozu z urazem psychicznym. Oto rodzina Jasińskich dotknięta tragedią córki, którą podczas powstania zgwałcono. Oto dentysta Leopold Lawina, który utracił rękę i nie może powrócić do dawnego zawodu. Pierwsze próby wskrzeszenia życia w starym domu, pierwsze wzajemne stosunki między lokatorami, ich poglądy, starcia i konflikty są tłem, w które autorzy wpisują opowieść o rodzącym się uczuciu Andrzeja Talara do Basi. Dziewczyna czeka jednak na powrót Łukasza, młodego powstańca - poety, po którym wszelki ślad zaginął. Toczy się życie w domu przy ulicy Złotej. Coraz intensywniej, coraz szybciej, mimo gruzów i powojennej biedy, Iudzie powoli otrząsają z siebie pył wojny. I tylko Andrzej Talar nie może znaleźć dla siebie miejsca w tym nowym, nieznanym mu świecie.
Basia Lawinówna nadal poszukuje Łukasza. Po aresztowaniu matki dziewczyna jeszcze bardziej pogardliwie i wrogo traktuje zakochanego w niej Andrzeja. Jednak interwencja Andrzeja sprawia, że pani Lawinowa zostaje zwolniona. Na Złotej przybywa lokatorów i rodzą się nowe konflikty między nimi. Życie toczy się wartko, a codzienne problemy jednoczą nowych i starych mieszkańców. Tworzy się nowa społeczność.
Andrzej Talar zostaje studentem Politechniki. Jego uczciwość i prostolinijność nie zawsze znajdują uznanie i nastręczają mu wielu kłopotów. Ale Andrzej nie poddaje się. Nie rezygnuje też ze starań o względy Basi Lawinówny. Obserwując narastającą tęsknotę dziewczyny, Andrzej podejmuje desperacją decyzję, aby utwierdzić ją w przekonaniu, że Łukasz nie żyje. Skutki są fatalne - Basia próbuje popełnić samobójstwo. Pan Popiołek, dozorca domu przy Złotej chroni mieszkańców przed natarczywością Komisji Lokalowej, nadzoruje remont kamienicy, co doprowadza do większej konsolidacji mieszkańców.
Andrzej Talar dalej przeżywa konflikt z Basią. Jej depresja nie daje mu spokoju. Czuje się winny tego nieszczęścia. Powracają również dawne sprawy. Jego dowódca z lasu, Wiktor, odnajduje Andrzeja w Warszawie. Stwarza to nowe i groźne dla Andrzeja kłopoty. W wybrnięciu z nich pomaga mu okres wyborów w Polsce i ogłoszenie amnestii. Pozostaje nadal konflikt z Basią. Nie pomaga nawet przyznanie się Andrzeja do winy. Doznaje wielu upokorzeń ze strony Basi. Z sytuacją głównych bohaterów kontrastują losy innych lokatorów. W rodzinie Bawolików następuje pojednanie. Inwalida wojenny Tolek Pocięgło walczy ze swoją ułomnością pod wpływem coraz większej sympatii do Lidki. Pomaga mu w tym syn starosty, Lang, który właśnie wrócił do kamienicy i zamieszkał w swoim mieszkaniu zajętym przez Jasińskich. Jest młodym medykiem pasjonującym się w pomocy inwalidom. Tolek osiąga pełny sukces, odrzuca kule. Tolek daje dziecku swoje nazwisko poprzez małżeństwo z Lidką. Cała kamienica przeżywa wielkie wydarzenie. Radość jednak trwała krótko. Na drugi dzień po ślubie Tolek Pocięgło ginie przy rozbiórce sąsiednich ruin. Ten smutny nastrój pogłębia dziwne zachowanie doktora Kazanowicza, którego uraz psychiczny po przeżyciach obozowych pcha do rozliczenia się z przeszłością. Nie uznaje sądów, władzy. Sam chce się rozliczyć z tym potwornym światem. Mieszkańcy kamienicy mają więc nadmiar różnorodnych przeżyć.
Basia Lawinówna zachorowała i przebywa w szpitalu w Otwocku. Andrzej odwiedza ją w każdy czwartek. Choroba osłabia konflikt Basi z Andrzejem i następuje pełne pojednanie. Andrzej wykorzystuje to, by zaproponować jej małżeństwo. W trakcie przygotowań do ślubu przeżywa inne konflikty. Będąc tajnie w Sierpuchowie staje się świadkiem zabójstwa ZWM-owca. Oskarżają o to niewinnego Wiktora. Andrzej usiłuje go ratować. Bez rezultatu. Dalsze zagrożenie Andrzeja przychodzi jednak z innej strony. W sanatorium z Basią przebywa porucznik Ciećwierz, dowódca Andrzeja z wojska. Za dezercję Andrzeja został zdegradowany i zachorował na płuca. Szuka zemsty. Andrzej ciężko przeżywa konfrontację. W domu u Lawinów, gdzie Andrzej zamieszkał, nowe konflikty rodzi przyjazd Bronka, brata Andrzeja. Jest w Warszawie w brygadzie Służby Polsce budującej trasę W-Z. Przeżycia Bronka są jednoznaczne. Wyrwany z wiejskiego środowiska, stara się użyć życia w stolicy i pokazać, do czego jest zdolny. Uzyskuje sławę bohatera pracy socjalistycznej na budowie trasy W-Z. Andrzej popada w konflikt ze sławnym bratem. Rekompensuje mu to jednak miłość Basi uwieńczona ślubem. Zaczynają się dni pełne radości. Jedynie rodzice Basi przeżywają krótko szczęście swojej córki. Wiadomość z Kanady o tym, że były narzeczony Basi żyje, zakłóca ich spokój.
Andrzej i Basia są szczęśliwi w pierwszych miesiącach małżeństwa. Nie zdają sobie sprawy z rozterek, jakie przeżywają państwo Lawinowie, ilekroć odbierają listy od Łukasza z Kanady. Andrzej popada w konflikt z uczelnianą organizacją ZMP, martwi go też tryb życia jego brata, Bronka. Pomimo trudności Talar kończy studia, otrzymuje wymarzony dyplom inżyniera. Życie Bronka przypomina staczanie się po równi pochyłej - dawny bohater pracy socjalistycznej, zapijaczony i wykolejony, ginie tragicznie. Najmłodszy z braci, Leszek, obwinia o jego śmierć Andrzeja. Propagandowa szopka, jaką urządzają podczas pogrzebu szefowie organizacji młodzieżowej pogłębia, rozdźwięk w rodzinie Talarów. Konflikty i kłopoty osobiste nie pozwalają Andrzejowi w pełni cieszyć się sukcesami w fabryce, gdzie właśnie uruchomiono produkcję pierwszego samochodu marki Warszawa.
Przyjazd Łukasza z Kanady burzy spokój Andrzeja i Basi, ich małżeństwo przechodzi poważny kryzys. Inżyniera Talara nie cieszą sukcesy zawodowe, związanie z uruchomieniem produkcji nowego samochodu marki Syrena. Przybiera również na sile jego konflikt z ojcem i Leszkiem. Nie znajdując oparcia w rodzinie, Andrzej pozostaje ze swymi kłopotami sam. Nadal jednak wierzy, że odzyska Basię. Inni lokatorzy domu przy ulicy Złotej też mają swoje problemy. Dozorca Popiołek nie może pogodzić sie z decyzją syna, który postanowił wstąpić do milicji obywatelskiej. Ideowy komunista Jasiński boleje nad śmiercią Stalina. Doktor Lang popada w konflikt z partią, ma kłopoty w pracy. Za to życie prywatne zaczyna układać mu się pomyślniej - jego przyjaźń z Lidką stopniowo przeradza się w miłość. W małżeństwie Talarów dochodzi do ostatecznego zerwania - Basia obwinia Andrzeja, że przyczynił się do aresztowania Łukasza.
Andrzej Talar wraca z praktyki w ZSRR. W domu zastaje wezwanie od adwokata prowadzącego sprawe rozwodową. Spotkanie z Basią pozbawia Andrzeja wszelkiej nadziei na odbudowanie ich wspólnego życia. Serii nieszczęść dopełnia ciężka choroba starego Talara. Doktor Lang postanawia rozwieść się z Lidką. Doktor Kazanecki decyduje się na rozstanie ze swoim zniedołęzniałym psem. Tylko Henio Lermaszewski funkcjonuje doskonale robiąc różnego rodzaju interesy.
Siostra Wiktora, Jadźka, przynosi z więzienia wiadomość, że Łukasz i Wiktor sądzą, iż siedzą z "poręki" Andrzeja. To niesłuszne oskarżenie załamuje go. W przetrwaniu trudnych chwil pomaga mu zakochana w nim Ewa. Doktor Kazanowicz, nie mogąc dłużej patrzeć na męki swojego psa, strzela do niego. Milicja udowadnia, iż z tego pistoletu został zastrzelony były kapo obozu koncentracyjnego Erwin Szulc. Lokatorzy kamienicy przy ul. Złotej organizują obronę doktora. Mecenas -były więzień obozu, odnosi sukces i Kazanowicz może wrócić do domu.
Andrzej i Ewa są małżeństwem już od kilku lat, rodzi im się drugi syn. Po śmierci starego Talara matka sprzedaje gospodarstwo i przenosi się do Warszawy, do syna. Ewa nie może otwarcie sie temu sprzeciwić, ale często daje wyraz swemu niezadowoleniu. Wreszcie, przed zaplanowanym eleganckim przyjęciem, prosi teściową, aby na ten czas wyniosła się z domu. Staruszka znika bez wieści. Andrzej jest oburzony, między małżonkami dochodzi do poważnego rozdźwięku. Do problemów rodzinnych Talara dochodzą też kłopoty w pracy.
W kamienicy na Złotej pojawia się pierwszy telewizor. Szczęśliwymi posiadaczami są Wrotkowie. Andrzej i Wiktor zamierzają postawić na cmentarzu w Sierpuchowie pomnik upamiętniający walkę i śmierć ich przyjaciół z AK. We wszystkich zmaganiach sekunduje z kamerą Wrotek, który jest już samodzielnym realizatorem i pracuje nad soim pierwszym filmem "Apel cieni". Po kolaudacji jego dzieło zostaje drastycznie okrojone. Dwaj bracia Talarowie rywalizują między sobą, u którego z nich zamieszka matka, Leszek decyduje się na fikcyjny ślub, żeby zdobyć samodzielne mieszkanie.
Bracia Talarowie, Andrzej i Leszek, wciąż nie mogą dojść do porozumienia, dzielą ich zadawnione urazy i wielki żal. Żona dozorcy domu przy ul. Złotej odchodzi z tego świata. Pan Popiołek i pani Talarowa postanawiają resztę życia spędzić razem - łączy ich samotność i rozgoryczenie, że ich dzieci poszły zupełnie innymi drogami i nie rozumieją potrzeb rodziców. Po ślubie cywilnym rozpoczynają się przygotowania do kościelnego, ale los krzyżuje wszystkie plany. Leszek Talar przegrywa na wyścigach, potem rozbija syrenkę, którą matka wygrała na książeczkę PKO. Życie gmatwa mu się coraz bardziej. Przyszłość wszystkich lokatorów domu przy ul. Złotej jest niepewna, ich kamienica została przeznaczona do wyburzenia.




Fragmenty filmu: